İl Özel İdaresi
1982 anayasasının 126.maddesi
"Türkiye merkezi idare ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre, illere; iller de
diğer kademeli bölümlere ayrılır" hükmünü getirmektedir. Merkezi hükümetin taşrada
örgütlenmesinin temelinde iller yer almaktadır. İl özel idareleri görevleri bakımından
merkezi yönetim ile belediye ve köyler arasında "ara düzey" niteliğe sahip idari
birimlerdir.
Anayasamızın 127.maddesine
göre il yerel yönetimi (İl Özel İdareleri) il halkının yerel nitelikteki ortak ihtiyaçlarını
karşılamak üzere, kuruluş esasları yasa ile belirtilen ve karar organları yine yasada
gösterilen, seçmenlerce seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişileridir. İl özel idareleri
04.03.2005 tarihli ve 5302 sayılı kanunla yönetilir.
İ.Ö.İ. tüzel kişiliği olan
kamu kuruluşlarıdır. Tüm tüzel kişilerde olduğu gibi özel idarelerde de tüzel kişilik
adına hukuken bağlayıcı eylemlerde bulunacak organlara gereksinim vardır. Bu organlar;
1) Vali
2) İl genel meclisi ve
3) İl daimi encümeni'dir.
Vali
Vali il yöneticisidir. Valinin
başlıca görevleri olarak şunları sayabiliriz:
-Vali, kanun, tüzük, yönetmelik ve Hükümet kararlarının neşir ve ilanını
ve uygulanmasını sağlamak ve Bakanlıkların talimat ve emirlerini yürütmekle ödevlidir.
Bu işlerin gerçekleştirilmesi için gereken bütün tedbirleri almaya yetkilidir.
-Kanun, tüzük, yönetmelik ve Hükümet kararlarının verdiği yetkiyi kullanmak
ve bunların yüklediği ödevleri yerine getirmek için valiler genel emirler çıkarabilir
ve bunları ilan ederler.
-İlin her yönden genel idare ve genel gidişini düzenlemek ve denetlemekten
sorumludur -Vali, ilde teşkilatı veya görevli memuru bulunmayan işlerin yürütülmesini,
bu işlerin görülmesiyle yakın ilgisi bulunan her hangi bir idare şube veya daire
başkanından isteyebilir. Bu suretle verilen işlerin yapılması mecburidir. -Vali,
Cumhuriyet Bayramında ilde yapılacak resmi törenlere başkanlık yapar ve tebrikleri
kabul eder -Vali, il sınırları içinde bulunan genel ve özel bütün kolluk kuvvet
ve teşkilatının amiridir. Suç işlenmesini önlemek, kamu düzen ve güvenini korumak
için gereken tedbirleri alır. Bu maksatla Devletin genel ve özel kolluk kuvvetlerini
istihdam eder, bu teşkilat amir ve memurları vali tarafından verilen emirleri derhal
yerine getirmekle yükümlüdür.
-İldeki devlet memurlarının bir kısmını doğrudan atamak, bir kısmının
atanması konusunda görüşünü bildirmek, bir kısmının da görev yerlerini belirlemek
ve değiştirmek.
-İldeki yerinden yönetim kuruluşları üzerinde vesayet yetkilerini kullanmak.
İl Genel Meclisi
İl Genel Meclisi, il özel
idaresinin karar organıdır ve ilgili kanunlarda gösterilen esas ve usullere göre
ildeki seçmenler tarafından İlçeler adına seçilen üyelerden oluşur. İl genel meclisi
başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. İl genel meclisi tarafından alınan
kararların tam metni, en geç beş gün içinde Valiye gönderilir. Vali hukuka aykırı
gördüğü kararları, yedi gün içinde gerekçesini de belirterek yeniden görüşülmek
üzere il genel meclisine iade edebilir. Valiye gönderilmeyen meclis kararları yürürlüğe
girmez. Vali kesinleşen kararlar aleyhine idari yargıya başvurabilir. Meclis, gereken
halde görüş bildirir, il özel idaresinin bütçesini kabul eder. İl genel meclisleri,
siyasal konularda karar alamazlar.
Kaynak: Vikipedi